De pagina's Asten/Prins Bernhardstraat, Asten/Prins Bernhardstraat/Prins Bernhardstraat 47 worden nu weergegeven
Asten toevoegen aan selectie

Bewoningsgeschiedenis

Dit is een deel van de bewoningsgeschiedenis gemaakt op 01-02-2023 10:02:11
Voor de voor het laatst bijgewerkte versie surf je naar https://www.heemkundekringdevonder.nl/bewoningsgeschiedenis

Prins Bernhardstraat

De Prins Bernhardstraat is genoemd naar de echtgenoot van koningin Juliana die van 1948-1980 koningin van Nederland was. Bernhard Leopold Frederik Everhard Julius Coert Karel Godfried Pieter van Lippe Biesterfeld is geboren te Jena (D) op 29-06-1911 als zoon van Bernhard zur Lippe en Armgard von Cramm. Hij is op 07-01-1937 te 's-Gravenhage getrouwd met Juliana Louise Emma Marie Wilhelmina van Oranje Nassau, geboren op 30-04-1909 te 's-Gravenhage als dochter van koningin Wilhelmina Helena Pauline Maria van Oranje Nassau en prins Hendrik Wladimir Albrecht Ernst van Mecklenburg-Schwerin.

Prins Bernhard was niet geheel van onbesproken gedrag en kende vele uitspattingen in financiële zin en in de relationele sfeer. Prins Bernhard is op 01-12-2004 te Utrecht overleden.

01

De Prins Bernhardstraat is altijd een van de belangrijkste verbindingswegen van Asten geweest en verbond Asten met Ommel, Vlierden en Deurne. Van oorsprong komen we naam Ommelscheweg tegen en voor 1929 kende de huidige Prins Bernhardstraat de naam Tramstraat, genoemd naar de tramlijn die vanaf 1906 Asten met Ommel en Helmond verbond.

In de krant de Zuid-Willemsvaart van 05-07-1929 worden de definitieve namen toegekend aan de straten van Asten en de Stationstraat begint op de Markt en loopt tot het huis van Johannes Verleijsdonk, waar de Ommelscheweg begint. Die situatie is nog ongewijzigd. Na de opheffing van de tramlijn Asten-Helmond is de naam rond 1938 gewijzigd in Prins Bernhardstraat.

02

Toch werd er in de Tweede Wereldoorlog nog tijdelijk teruggegrepen op oude straatnamen, zoals blijkt uit de artikelen in de krant de Zuid-Willemsvaart van 20-11-1941 en het Peelbelang van 25-11-1944:

Van oudsher waren er verschillende herbergen in de Prins Bernhardstraat, echter daarnaast beoefende men het boerenbedrijf om in het onderhoud te voorzien. Dit kunnen we opmaken uit de lijst met getroffenen door natuurgeweld rond 1740 in het Dorp, waarbij een selectie is gemaakt van de bewoners van de huidige Prins Bernhardstraat:

Asten Rechterlijk Archief 118 folio 170; 29-12-1739:
Specifique lijste ofte memorie geformeert door schepenen en secretaris van Asten volgens het opgeven van de ingesetenen van Asten van soodanige als de ingesetenen van Asten geleeden hebben vant verhagelen van koorn op de 13e july en afwayen van de boekweyt op den 15e augustus 1737 wanneer het koorn en boekweyt rijp was. Alsmede van de menigvuldige swaare regen die gevallen is in de voorschrevene jaare 1737, 1738 en 1739 waardoor de weylanden geheel onder water gestaan hebben en het gras en hoy daardoor veel bedorven en verdronken is geworden door hetwelke veel runtvee en schapen bedorven en gestorven sijn, alsoo deselve op leege en natte weyen haar voedsel hebben moeten haalen, welk verdronken gras en hoy dat bedorven was in de wintertijden hebben moeten eeten. Mitsgaaders vant bevriezen van de boekweyt in desen jaaren 1739, tusschen de 15e en 16e juny allent welke schaade de navolgende ingeseetenen hebben opgegeven en getaxeert onder presentie vant selve ten allen tijde, des gerequireert werdende, met solemneele eede sullen bevestigen soo en gelijk bij of agter ider sijn naam is uytgetrocken en hierna is volgende in het Dorp:

Naam Huis Omschrijving Vergoeding
Jan Verhoysen 61 ƒ 80,-
weduwe Frans Doensen 63 ƒ 34,-
Philips Goossens 65 ƒ 30,-
Goort Buckums 66 ƒ 40,-
Bernardus Brunas 67 ƒ 18,-
Dielis van den Berge 69 ƒ 21,-
Reynder Peters 71 ƒ 52,-
Michiel van de Cruys 73 ƒ 12,-

Aldus dese lijste gemaakt en geformeert in voege als vooren volgens het opgeven der ingesetenen onder presentie van eede dat deselve de ongelucken en schaaden gehadt hebben, soo en gelijk agter ider sijnen naam staat aangeteekent en tot een som is getaxeert na ider sijn beste kennis. Wijders verklaaren wij ondergeteekende schepenen van Asten, op den eed ten aanvank van onser bediening gedaan dat de ingesetenen alhier wegens het verhagelen van koorn, afwayen en bevriesen van de boekweyt, sterven van een menigte beesten en schapen, verdrinken van hoy, gras, koorn en andere vrugten als int hooft deeser lijst, seer veelen groote schaade geleeden hebben en vooral in dese jaare, alsoo den ingesetenen alhier den grooten reegen die er is gevallen als anders op sijn best maar eene halve oogst gehadt hebben waardoor deselve buyten staat geraakt sijn om haar verschulde 's lants- en dorpslasten te konnen opbrengen en betaalen waardoor de ingesetenen dagelijks veele schaade en executiecosten moeten ondergaan. In teeken der waarheyt hebben wij deese ten prothocolle onderteekent binnen Asten, desen 28 december 1739.

Op basis van deze gegevens kunnen we stellen dat er in de negen huizen die er destijds stonden en dat in zeven van die huizen de akkerbouw of landbouw een belangrijke inkomstenbron was. Van de overige twee huizen was er een onbewoond en het andere in bewoning bij twee weduwen. In die tijd had Jan Verhoijsen al een bierbrouwerij in de straat en de familie van der Linden bezat een herberg tegenover de schuurkerk.

De bedrijvigheid nam flink toe met de komst van een katoenfabriek van David Horn afkomstig uit Duitsland aan het begin van de 19e eeuw. In 1850 kwam er een Beierse bierbrouwerij, waar de eveneens Duitse doctor Bernardus Martzeller het pas uitgevonden pils bereidde. Later werd de brouwerij overgenomen door de familie Sengers en tot ongeveer 1900 is er bier gebrouwen. Gaandeweg werden ook de beroepen specifieker en ontstonden er smederijen, bakkerijen, slagers, klompenmakerijen, schoenmakerijen en kleermakerijen in de Prins Bernhardstraat.

Een belangrijke stimulans was de komst van de tram in 1906 en men moet zich voorstellen dat Asten tot die tijd eigenlijk zowat ophield bij de huidige Logtenstraat. Voor het tramstation, de tramremise en de tramlijn moesten slechts enkele armzalige huisjes het veld ruimen. Niet veel later werden er in de nabije omgeving een ijzerfabriek, een timmerfabriek die ook broedmachines maakt en het pakhuis van de boerenbond gevestigd. In plaats van boer werd arbeider het meest voorkomende beroep.

De familie Leenen had in de oude katoenfabriek nog een tijdlang hun sigarenproductie, maar later werd het een groentendrogerij annex kolenhandel en koloniale winkel. De familie Berkers bezat de oude brouwerij van Verhoijsen en begon daar een drukkerij, waarvan de oude ansichtkaarten nog steeds een gewild artikel zijn. Tegenover de huidige Lindestraat had de familie Eijsbouts de oude herberg van de familie van der Linden overgenomen.

Hieronder een foto gemaakt rond 1905 vanaf de Markt in de richting van de huidige Prins Bernhardstraat. Links zien we van voor naar achter het woonhuis van notaris Hockers aan de Markt en het huis van de weduwe van brouwer Berkers. Rechts zien we van voor naar achter de bakkerij van Josephus (Sjef) van Bussel, de schoenmakerij van Ludovicus (Louis) Hoefnagels, de koperslagerij van Johannes Hubertus van Bussel, daarna wat huurhuisjes met wisselende bewoners en dan het hoge huis van de familie Leenen. Op de achtergrond is achter de boom nog het huis te zien van de familie Eijsbouts.

03

Wat is daar nu nog van terug te zien in de Prins Bernhardstraat? Als we eerlijk zijn is er vooral in de laatste jaren veel verdwenen en opgeofferd aan de vooruitgang. De tramlijn verdween al in 1936 en werd vervangen door vervoer met bus en vrachtwagen. Ook de ijzerfabriek, timmerfabriek en de Boerenbond zijn in de 20e eeuw verdwenen. Toch zijn er nog genoeg sporen te vinden van het oude Asten en aan de hand van vergelijking van kaarten wordt in beeld gebracht uit welke tijdsperiode de huidige huizen in de Prins Bernhardstraat stammen.

Hieronder is de kadasterkaart van 1832 samen met de hieruit gehaalde kaart van Theo Meulendijks te zien waarin met zwart de huisnummers voor 1800 vergeleken en aangevuld zijn met de kadasternummers van 1832 in blauw:

04 05

De gekleurde huizen betreffen huizen van voor 1800. Waren er rond 1750 nog negen huizen, aan het eind van de 18e eeuw was dat aantal al gegroeid tot 13 huizen en in 1832 stijgt het explosief tot meer dan 20 huizen. De witte huizen zijn de nieuwe huizen en omdat huizen minder voor landbouw werden gebruikt, zijn er ook huizen opgedeeld.

Hieronder een samengestelde foto van de Prins Bernhardstraat van rond 1935:

06

Hieronder een foto op ongeveer dezelfde plek gemaakt bij de bevrijding in 19441:

En hieronder een foto gemaakt vanaf ongeveer dezelfde locatie rond 1960:

06a

Vanaf 1859 werden elke 10 jaar bevolkingsregisters bijgehouden en kreeg elk huis en het gezin dat er in woonde een adres, dat echter elke 10 jaar veranderde. Zoals eerder gemeld werd in 1929 de straatnaam Stationstraat ingevoerd met vaste adressen en in 1938 werd met het opheffen van het tramstation de straatnaam Prins Bernhardstraat. Met die huisnummers van 1938 is het nog één stap naar de huidige situatie en dat is de hernummering en die vond rond 1949 plaats. Elk adres aan de Prins Bernhardstraat met bebouwing uit de 18e eeuw of ouder kent dus zes nummergevingen:

  • huisnummer uit de tijd van het huizenquohier van 1736-1803
  • kadasternummer uit 1832 en een mogelijk vervolg daarop uit de kadastrale legger
  • huizingnummers uit het bevolkingsregister die elke 10 jaar wijzigden
  • adres bij de vaststelling van de nieuwe straatnamen in 1929
  • adres bij wijziging straatnaam
  • rond 1949 aangepast adres, dat veelal overeenkomt met het huidige adres

Op de onderstaande kaart uit 2017 met links het deel van de Prins Bernhardstraat tot ongeveer nummer 40 en rechts vanaf ongeveer nummer 40, geeft de huidige situatie weer. De huizen gebouwd tussen 1750 en 1800 zijn paars omcirkeld, tussen 1800 en 1850 zijn blauw omcirkeld, tussen 1850 en 1900 zijn groen omcirkeld en die tussen 1900 en 1940 zijn oranje omcirkeld:

07

De Prins Bernhardstraat kent nog altijd bijna 30 vooroorlogse woningen, daarvan zijn er 6 uit de 19e eeuw en het oudste huis dateert uit 1780 gelegen aan de Prins Bernhardstraat 23, maar is door renovaties niet meer als dusdanig herkenbaar. Het oudste oorspronkelijke huis dateert uit 1825 en betreft de voormalige katoenfabriek, annex winkel, annex restaurant het Eeuwig Leven, gelegen aan de Prins Bernhardstraat 22:

08

Prins Bernhardstraat 47

Bij het kadaster over de periode 1811-1832 is Hendrik Verberne eigenaar van een huis met kadasternummer G451:

Kadaster 1811-1832; G451:
Huis en erf, groot 00 roede 94 el, het Dorp, klassen 9.
Eigenaar: Hendrik Verberne.

01

02

Hendrik Verberne is geboren te Someren op 27-08-1791 als zoon van Johannes Judocus Verberne en Francisca Snijders. Hij is op 22-01-1820 te Someren getrouwd met Johanna Maria van Kreij, geboren te Helmond op 31-08-1791 als dochter van Ambrosius van Kreij en Johanna Maria van de Waterlaat. Zij verhuizen rond 1835 naar Venlo en Hendrik Verberne is op 26-04-1846 te Venlo overleden. Johanna Maria van Kreij is nog hertrouwd met Everard Phlipse en op 20-02-1880 te Someren overleden.

Volgens de kadastrale legger is het huis vanaf 1835 in handen van David Horn en diens nazaten en wordt het rond 1880 verkocht aan Gerardus van Schaijk. Huis G451 wordt dan opgesplitst in twee huizen met kadasternummers G1461 (zie hieronder), G1462 (zie Voormalig huis G1462).

De huurder van dit huis is Johanna Maria Welten, geboren te Bakel op 13-06-1786 als dochter van Wilhelmus Ariaen Welten en Wilhelma Thoma van de Weijer. Zij is sinds 03-07-1822 weduwe van Johannes van de Moosdijk, geboren te Vlierden op 20-11-1745 als zoon van Johannes van de Moesdijk en Gertrude Kanters, met wie zij op 16-04-1815 te Vlierden getrouwd was. In het bevolkingsregister van Asten over de periode 1859-1869 woont zij in het huis met huizingnummer A53a

03

Johanna Maria Welten is op 18-08-1862 te Asten overleden en vanaf 1869 wordt het huis bewoond door Peter Verbakel, geboren te Helmond op 13-08-1817 als zoon van Goort Verbakel en Maria Isabella Huijbers. Hij is als klompenmaker op 09-02-1860 te Asten getrouwd met Maria Looijmans, geboren te Someren op 23-06-1824 als dochter van Peeter Looijmans en Allegonda Claassen. In het bevolkingsregister van Asten over de periode 1869-1879 wonen zij in het huis met huizingnummer A76:

04

Maria Looijmans is op 25-12-1869 te Asten overleden en Peter Verbakel verhuist naar de Wolfsberg. Het huis wordt daarna bewoond door kleermaker Jacobus Huigers, geboren op 09-06-1811 te Boxmeer als zoon van Petrus Huggens en Johanna Jansen. Hij is sinds 30-05-1866 weduwnaar van Allegonda Verhaal, geboren te Brielle op 11-11-1808 als dochter van Johannes Verhaal en Francisca de Wit, met wie hij op 08-05-1836 te Eindhoven getrouwd was.

Jacobus Huigers verhuist aan het eind van de periode naar A83 (zie Voormalig huis G1462) en in het huis komt wonen Theodorus Zeegers, geboren te Asten op 18-08-1810 als zoon van Joannes Theodorus Segers en Joanna Maria Verheijen. Hij is als klompenmaker op 04-05-1838 te Asten getrouwd met Maria Josepha van Bussel, geboren te Asten op 17-11-1803 als dochter van Mathijs van Bussel en Anna Maria Verhoeven. In het bevolkingsregister van Asten over de periode 1879-1890 wonen zij in het huis met huizingnummer A82:

05

Zij verhuizen in 1883 naar A197 en de nieuwe bewoner is Gerardus van Schaijk, geboren te Asten op 10-02-1838 als zoon van Wilhelmus van Schaijk en Joanna Mennen. Hij is als dagloner te Someren op 14-01-1869 getrouwd met Johanna van Bree, geboren te Someren op 30-12-1840 als dochter van Peter van Bree en Johanna Bukkems. Ook over de periode 1890-1900 en in de periode 1900-1910 wonen zij in het huis met achtereenvolgens huizingnummer A83 en A93:

06

Gerardus van Schaijk is op 26-02-1907 te Asten overleden en het huis wordt opgekocht door de tramwegmaatschappij Eindhoven-Geldrop (zie Voormalige tramremise G2036).

In de periode 1939-1940 zijn op de plaats van het huis twee identieke twee-onder-een-kap-woningen gebouwd met voor dit huis kadasternummer G2547 en in eigendom van Carolus Johannes Geven. Het huis werd verhuurd aan derden en aangezien het huis niet voorkomt in het bevolkingsregister, is niet te achterhalen wie de bewoners zijn geweest.

Bij heemkundekring de Vonder staat dit huis bekend als monument:

Object: Prins Bernhardstraat 47, tot 22-09-1944 Stationsstraat 27A.
Bouwhistorie: Particuliere bouw, bouwjaar 1940. Iniatiefnemer Johannes Geven. Architect Theo van Heugten.
Gebruikshistorie: Woning van circa 1940 tot heden.
Soort woning: Dubbele arbeiderswoning met Prins Bernhardstraat 45. Identiek aan Prins Bernhardstraat 49-51.
Interview: Gebouwd in de crisisjaren. Betaalbare koopwoningen in crisistijd voor 1400 gulden per stuk. Een van de eerste twee onder een kap woningen in Asten.

Linksonder een vooraanzicht van de bouwtekening van het huis en rechtsonder de achterzijde:

07 08

In het Peelbelang van 07-04-1945 wordt op dit adres wel een hond vermist:

09

Hieronder een foto gemaakt rond 1990 van de twee dubbele arbeiderswoningen:

Het huis bestaat nog en het betreft op onderstaande streetview het tweede huis van links:

10

Overzicht bewoners

Kadasternummer G451
# Periode Naam eigenaar Geboorte Opmerking Verandering
G451 1832 Hendrik Verberne
Stationstraat
# Periode Naam hoofdbewoner Geboorte Tweede persoon Geboorte Vertrek
1832-1835 in eigendom van Hendrik Verberne
1835-1859 in eigendom van David Horn
A53a 1859-1862 Johanna M Welten Bakel 11-07-1784 weduwe 18-08-1862
A53a 1862-1869 onbewoond
A76 1869-1870 Peter Verbakel Helmond 13-08-1817 Maria Looijmans Someren 23-06-1824 25-12-1869
A76 1870-1879 Jacobus Huigers Boxmeer 09-06-1811 weduwnaar naar A83
A82 1879-1883 Theodorus Zeegers Asten 18-08-1810 Maria J van Bussel Asten 17-11-1803 naar A197
A82 1883-1890 Gerardus van Schaijk Asten 10-02-1838 Johanna van Bree Someren 30-12-1840
A83 1890-1900 Gerardus van Schaijk Asten 10-02-1838 Johanna van Bree Someren 30-12-1840
A93 1900-1907 Gerardus van Schaijk Asten 10-02-1838 Johanna van Bree Someren 30-12-1840 26-02-1907
A93 1907 opgekocht door tramwegmaatschappij Eindhoven-Geldrop
A103 1910 tramremise